Những tờ giấy vàng

Mình ít khi viết về những điều xấu bởi mình tin rằng cái xấu tồn tại vì nó có lý do để tồn tại. Mà ở đâu có cái xấu, thì ở đó cũng có những điều tốt đẹp, dù là trong chính mỗi con người.
Câu chuyện này được viết dựa trên cuộc nói chuyện trong một chuyến xe khách đường dài giữa hai người phụ nữ trẻ mà mình nghe lỏm được. Viết để tự răn mình, và để những người thầy nhìn lại. 

Nhân vật và tình tiết đều mang tính hư cấu, nhưng không nhất thiết khác sự thật! 😉

Gió lớn gào thét ngoài đường, huỳnh huỵch chạy, gặp gì hất đó, rầm rầm xô những ô  cửa nhỏ nó tình cờ đi ngang, giật phăng áo-quần-khăn-mũ trên dây phơi quăng vung vãi khắp sân, đùng đùng đấm đá những thân cây trơ trọi già nua thiểu não.

Phía sau cánh cửa gỗ nặng đóng kín, chặn cả gió lẫn tiếng ồn, là phòng họp đông người, đủ bộ hoa nhựa bàn gỗ ép, bằng khen trịnh trọng khoe khoang, khẩu hiệu hùng hồn chữ nghĩa. Sáu người đàn ông và một người đàn bà, tất cả đều đã ngoại tứ tuần, ngồi thẳng  đơ trong những bộ vét đen sau dãy bàn đầu chính giữa, lắng nghe chăm chú.  Chiếc projector rè rè rên rỉ chiếu những slides nhảy nhót chữ-số-biểu đồ-hình ảnh lên màn hình to trước mặt. Chếch bên phải dãy bàn là cô gái mặc bộ vét xanh lá cây may kiểu tỉnh lẻ, giày giả da Tàu sờn mũi và khăn quàng ni-lông màu đỏ. Cô đang say sưa nói về nghiên cứu mà cô đã bỏ 2 năm để làm, về một giống cây mới chịu hạn, và ước mơ no đủ cho một vùng đất bạc màu quanh năm thiếu nước.

Ở góc khuất cuối phòng, sát cửa ra vào, hai ông bà già  sù sụ trong áo dạ hàng thùng, khăn mũ ám khói bếp rơm, những đốt tay khòng khèo xương mía mùa hạn, bàn tay nhăn nheo đan vào nhau, xoắn xuýt vì căng thẳng và hưng phấn. Mắt họ nhìn không dứt vào cái màn hình sáng lóa và cô gái ở đầu kia của phòng họp, chan chứa hy vọng và tự hào, dù họ hầu như chẳng hiểu những điều cô đang nói.

Người đàn ông ngồi giữa đẩy một mảnh giấy vàng cho người phụ nữ bên cạnh, nét mặt nghiêm nghị. Bằng cử chỉ với tay rất đài các thanh nhã, chị kéo tờ giấy về phía mình, khẽ nhăn trán rồi viết tiếp lên đó một dòng chữ nhỏ. Tờ giấy tiếp tục được truyền đi, thêm một tờ giấy nữa được viết và chuyển ngược lại từ người đàn ông  trẻ nhất, ngồi ngoài cùng bên phải. Lần này, tờ giấy không dừng lại ở chỗ người phụ nữ, mà được chuyền thẳng qua cho người đàn ông ngồi giữa. Chị khẽ nhăn mặt khó chịu. Ông ngồi giữa đọc, mỉm cười, ghé vào tai người đàn bà thì thầm giải thích. Những mảnh giấy chuyền qua chuyền lại, trong tiếng người thuyết trình và ánh sáng trắng lóa của màn hình máy chiếu.

Giọng cô gái khẽ run rẩy,  những mảnh giấy ấy có lẽ là hội ý nhận xét của các giáo sư cho luận văn của cô. Không biết họ có ý kiến bất đồng gì, mà trao đổi nhiều đến thế. Cô đã tận sức làm đề tài này, đã tiêu sạch toàn bộ số tiền dành dụm của 7 năm làm kỹ sư nông nghiệp ở cái huyện nghèo phía Bắc, cộng với món tiền phụ cấp nhỏ nhoi của cơ quan, và những khoản thu từ đàn lợn tăng gia của bố mẹ ở nhà. Nếu phải kéo dài thêm nữa, thì cô không chịu nổi. Cô đã phải ghom những đồng tiền dành dụm cuối cùng, vay mượn đủ chốn bạn bè cũ mới, họ hàng gần xa, để làm phong bì cho 7 thầy trong hội đồng như được dặn dò. Không biết có điều gì không ổn, mà các thầy hội ý căng thẳng thế.

Bài thuyết trình đã kết thúc, cô giáo hướng dẫn đọc nhận xét, hai thầy phản biện đọc biên bản, rồi các thầy còn lại trong hội đồng đánh giá và chất vấn. Những nhận xét nhìn chung không quá khắt khe. Những câu hỏi của các thầy, cô gái đều trả lời trôi chảy. Rồi bỏ phiếu, rồi thư ký hội đồng công bố kết quả đánh giá, rồi tặng hoa chúc mừng, rồi cảm ơn thầy cô bố mẹ…Cô gái rưng rưng thăng hoa trong giờ phút mà những nỗ lực nghiên cứu của mình được nhìn nhận, vui sướng bởi viễn cảnh huyện sẽ thử nghiệm giống lúa này ở chính xã cô. Bố mẹ cô rưng rưng bởi cô đã hoàn thành ước nguyện khoa bảng nhiều đời của một dòng họ thuần nông.  Ngày mai, con lợn còn lại sẽ được mổ thịt khao cả họ, chợ làng sẽ rộn rã lời khen mỗi khi ông bà mang rau đi bán, tiếng thơm nhà ông bà vậy là từ nay sẽ đầy lên mãi.

Những người tham dự đã ra về hết. Bố mẹ cũng đã được bà chị đưa ra bến cho kịp chuyến xe khách về quê. Chỉ còn cô gái ở lại thu dọn giấy tờ đồ đạc, máy tính. Chiều nay cô vẫn phải đến gặp thầy thư ký hội đồng để nhận kết quả chính thức bằng văn bản.

Mắt cô dừng lại ở bàn đầu, hình như một thầy trong hội đồng quên sổ trên  bàn, những tờ giấy vàng được xếp chồng lên nhau ngay ngắn kẹp giữa sổ, cộm lên mời mọc. Cô gái lưỡng lự, rồi không ngăn được tò mò, mở sổ đọc:

Giấy vàng thứ 1:

–          Trưa nay đi ăn ở đâu? Nó có mời các thầy oánh chén không?

–          Không, phong bì  5 triệu một thầy rồi. Xong trận, mình ra Hương Chiều làm bữa Gà Tần Sâm. Thấy bảo nhà nó nuôi lợn mán thả rông, anh gợi ý nó thịt biếu mỗi thầy mấy cân. Tết rồi.

–          Cô hướng dẫn nó, đi mà bảo nó ấy.

Giấy vàng thứ 2:

–          Này, sao phong bì hội đồng thạc sĩ mà có 5 triệu?

–          Tôi biết đâu, nhưng nó có vẻ nghèo. Tha cho nó.

–          Từ giờ đến Tết còn mấy hội đồng ấy nhỉ?

–          Hai Thạc sĩ, hai Tiến sĩ.

–          Ông hướng dẫn chúng nó đi chứ, hẻo quá, Tết các thầy chết đói à.

–          Thế bao nhiêu?

–          Thạc sĩ 7 triệu. Tiến sĩ hai chục. Chất xám chứ có phải bã đậu đâu mà rẻ mạt thế.

Cô gái không đọc nổi nữa, run rẩy buông cuốn sổ xuống bàn. Gió Bắc xộc vào phòng qua khung cửa chính giờ mở rộng, thổi những tờ giấy vàng bay lả tả khắp nơi!

Hà Nội Tháng 12 năm 2012

Phạm Việt Hà

Advertisements

Tháng Chạp của tôi

Tháng chạp của tôi

Có bông hoa bưởi mới thôi nôi

Ghé mắt ô cửa nhỏ,

Có tiếng ai hát ru con mà mẹ ngủ,

Ầu ơ…

***

Tháng chạp của tôi,

Có ngọn gió mồ côi

Lang thang tìm mẹ

Đói lả, gió ngủ vùi trên mái rạ

Cũng mồ côi.

***

Tháng chạp của tôi,

Có ngọn lúa còng lưng gánh gạo,

Có mẹ bế con, có bà cõng cháu,

Có nụ hôn ngọt lịm

Quấn trong chăn

Có tay ấm, chân trần, và vòng ôm rất chặt

Bình yên.

***

Tháng Chạp ơi,

Đâu rồi bếp lửa

Đâu rồi bầu sữa

Đâu rồi những ngọn gió ngày xưa,

Trong phòng ấm

Chỉ còn nghe buồn lắm,

Tiếng đàn chim lách chách hiên nhà.

Phạm Việt Hà

Tháng 12 năm 2012

Đi Ỉa và Đọc Truyện

Dạo này bố nó có biểu hiện lạ. Mỗi lần đi toa-lét thường đóng chặt cửa, ngồi rất lâu, thi thoảng từ trong vọng ra những tiếng xột xoạt rất lạ, tiếng người xuýt xoa , có khi là cả một tràng cười sặc sụa. Hỏi thì lắc đầu bảo, “Có gì đâu!” Được ít bữa, phát hiện cả con trai 16 tuổi cũng có những biểu hiện lạ y như bố, thời gian đóng cửa trong toa lét còn dài hơn. Hỏi thì cũng tủm tỉm chẳng nói gì. Tức chết, lo chết mất thôi!

Đi làm về sớm, gọi con –con không thưa, hỏi bố -bố chẳng có nhà. Bà bảo, tao thấy chúng nó bảo mẹ còn lâu mới về, rồi ríu rít rủ nhau đi, tao nghe lỏm là đi cờ-lúp Đờ-tờ gì đấy.

Chết thôi, giờ lại còn lôi con đi cờ-lúp nữa, mà còn cờ lúp đờ tờ nữa. Đổ đốn cả bố cả con thế này! Về chết với tôi!

Bố con về đã thấy mẹ chờ ở cửa, mặt lạnh te triệu tập họp kiểm điểm ở tầng 3. Hai bố con ngồi thành một hàng trước mặt, mẹ bắt đầu khảo.

–          Dạo này con làm gì trong toa-lét mà ngồi suốt cả tiếng trong đó?

–          Con đi ỉa mà, mẹ không thấy mở cửa ra thối um lên à.

–          Ỉa gì mà ỉa cả tiếng ? lại còn xột xà xột xoạt với cười hing híc trong ấy, con làm gì hả?

–          Con đi toa-lét thật, mẹ không tin hỏi bố mà xem.

Mẹ quay ra bố, uất khí ngút trời.

–          Anh lớn đầu còn bầy trò bậy bạ cho con theo. Anh làm gì trong đấy mà cửa toa-lét khóa trái cả tiếng hả?

–          Đâu, anh đi ỉa mà.

–          Trước đây anh đi cùng lắm cũng chỉ 5 phút, cửa không bao  giờ khóa. Sao giờ cả tiếng mới ra, còn cười rinh rích trong đấy hả?

–          Anh đi cầu, không tin em hỏi con mà xem.

–          Thế hôm nay anh đưa con đi đâu? Câu lạc bộ nào?

–          Ơ, anh đi chơi với con thôi, ra cả hiệu sách đây này. Em không thấy túi truyện to đùng anh mang về à?

Á à, hai bố con nhà này chơi trò ban bóng hả. Được!

–          Con, nếu không không khai mau, mỗi tuần mẹ tăng thêm ba bài luận, mỗi bài luận tăng từ 250 từ lên 500 từ. Không mặc cả!

Con trai có vẻ bối rối. Nó nhìn bố, bố nhìn trần nhà. Nó nhìn mẹ, mẹ nhìn thẳng lại, quyết không lung lạc.

–          Bố! Cả hai bố con chơi, mỗi con chịu à!

Bố nhìn con, nhìn mẹ, bỗng cười xòe.

–          Thôi khai đi, bố không viết luận hộ mày đâu.

Lúc đó bọn chúng mới thành thật khai báo.

Hóa ra chúng thành lập câu lạc bộ Đi ỉa và Đọc truyện, lấy tên giao dịch tiếng Anh là DIDT Club. Lại còn có bản phân tích lý do thành lập và cả điều lệ câu lạc bộ, xin tạm trích như sau:

“Đọc sách ở trường thật là cơ cực, bởi phải đọc những gì không muốn đọc.

Đi ỉa lúc táo bón cũng thật gian nan, bởi không thể tống ra những gì không muốn giữ.

Xét việc văn hóa đọc sách đang thoái trào, tệ nạn táo bón đang lên cao, đọc sách và đi ỉa đều quan trọng như nhau, các thành viên sáng lập quyết tâm tụ họp để kết hợp một hành vi-hai mục đích, vừa xây dựng văn hóa đọc sách gia đình, vừa trị tận gốc chứng táo bón có nguy cơ gây tụt trĩ.

Đọc truyện chưởng gây bóp gân cơ, đọc truyện cười làm co nội tạng, đọc chuyện tranh giúp vành lỗ đít, đọc chuyện  A-zít giúp ỉa nhanh. Vậy nên vừa đọc chuyện vừa đi ỉa giúp  chống được táo bón, phòng được lòi dom. Cũng nhờ vậy mà người đi ỉa được đọc thứ mình thích, lại chẳng mất mấy thời gian. Thế nên, câu lạc bộ này vạn lần ý nghĩa, vạn ý hay ho…Mỗi tháng thu phí thành viên 50 000 đồng, lấy tiền mua truyện để mang vào toe-lét đọc. Cấm mọi hành vi xé truyện chùi đít (ngay cả khi hết giấy toa-lét) hoặc dùng truyện để chân (ngay cả khi chân đi tất nhưng sàn ướt)….”

Mẹ ngờ vực  năm phần, ba phần băn khoăn, hai phần đã phục, mới quyết tâm làm một cuộc khảo sát để xem người nhà khác có quan điểm thế nào, liền viết câu hỏi “Hãy viết một từ, và là từ đầu tiên bạn nghĩ ra, thể hiện mối liên hệ giữa đọc sách và đi ỉa.”  ra một mảnh giấy, đưa cho học sinh lớp mình dạy rồi thu lại. Dẫu có vài ba đồng chí đưa ra những bình luận kiểu “Đi ỉa thì liên quan chó gì đến đọc truyện!”, “Sao lại liên hệ một thứ cao quý nhường ấy với cái hành động sực mùi xú uế thế!” đại đa số  cho những danh từ, động từ và tính từ diễn tả cảm nhận khá trung tính hoặc tích cực như  “toa-lét”, “sướng”, “thối”, “ỉa nhanh”, “ngồi lâu”, “tung chảo”, “chùi đít”, “vãi đái”,  “ trĩ”, “quá đã’.

Có vẻ cũng chẳng đến nỗi nào!

Giờ thì câu lạc bộ Đi ỉa và Đọc truyện đã kết nạp thành viên mới. Trong nhà đã có hẳn một toa-lét được dành riêng làm địa điểm cho thành viên câu lạc bộ sinh hoạt, với đầy đủ giá sách, đèn đỏ và cả một bộ truyện gây co bóp mạnh, từ Không Lạ, Xuất Khẩu Cười, Những Người Thích Đùa đến Cô-Nan và Đô-Rê-Mon.

Phạm Việt Hà

Tháng 12 năm 2012

If Mum dies….

Translation by Phan Nguyet Anh
Tôi viết “Nếu mẹ chết…” sau một giấc mơ lạ và một đêm trằn trọc. Tôi gửi tặng nó cho các bạn mình ở quỹ Đồng Cảm, những người suốt 7 năm qua đã lặng lẽ giúp đỡ hàng chục nghìn bệnh nhân ung thư nghèo. Chị nhắn tin cho tôi “Chị dịch bài em nhé, để gửi cùng bản tin Đồng Cảm.”
Tài dịch của chị tôi đã biết hơn mười mấy năm qua. Con người chị cũng vậy. Tôi hiểu rằng khi bạn dịch một câu chuyện, là khi bạn kể lại nó bằng ngôn ngữ khác, và công việc đó khó khăn chẳng kém việc bạn viết ra một câu chuyện mới. Thế nên, “If Mum dies…” là của chị. Cảm ơn chị nhiều lắm!

I went to the hospital to visit my friend. She had been ill for a long time, and knew that things could only get worse, but was determined to fight so that she could stay longer with her loved ones. We sat next to each other on the iron bed covered with a stained sheet, looking over the next empty bed to the window, and talked about our children, about the places we had been to and wanted to go to, about the fresh smell of newly cut grass outside, and about the good tea houses in town. I rarely had the chance to sit in a quiet ward with only two beds like this. In the hospitals I was treated as a patient, or stayed as a carer of a sick relative, the number of patients was always twice or three times the number of beds available, and the wards were always filled with the noise of people groaning, shouting, complaining…
I suddenly saw a piece of folded paper sticking out from under the mattress at the head of the empty bed. My friend got up quietly, took the piece of paper and read out: ‘If Mum dies, Dad and you kids must keep loving each other, and live happily for Mum as well’ – and bursted out crying.
That night, in my dream, I went back into the ward where my friend was fast asleep on her bed. Next to the window, on the bed which had been empty in the morning, was a bald and skinny woman wearing a blue hospital patient uniform. She sat still for a long time, then skillfully took out a notebook and a pen from her bedside chest without touching the infusion bottle and so many tubes surrounding her. She wrote in big, clumsy letters which glowed like phosphor and flowed onto the paper under the dim light from the hospital corridor. I went towards her, leaned over and read:
“If Mum dies, Dad and you kids must keep loving each other, and live happily for Mum as well.
Death is just a trip to a faraway land. The body no longer exists, but the soul remains and goes to live in another world. I will still be there somewhere, living with other good people who have left the world, like me, in a village of brown wooden houses with pink wild rose vines on the roof and little vegetable gardens, backing dark green mountains and facing the infinite blue sea. In my village, all the residents are very good people, who were kind and loved with all their hearts, who worked and lived honestly, and who were satisfied with what they had. They live there, silently watching and waiting for their loved ones.
I’d plant vegetables and raise chickens, make scented tea with flower petals, read books and cook in the kitchen. And I can see at any time how Dad and you are living through a dark green window at the left side of the house. The place where I’d be living is actually only a window away from where Dad and you are. So we would be really close, darlings.
If you want to cry, go ahead and do not fear that people will see your tears. But do not let sorrow drag you down, because I will go to a better place, and I am still close to you every day, every month, every year. My soul would get weaker and my plants would die if you no longer love one another, if you do bad things, or if you are not happy. So please live happily, work hard so that you have enough to live in comfort, and love a lot.
When I go away, I’d take away half of the life in Dad’s heart. Think about how hard it would be for your Dad to live only with half of his life and twice the burden. So share the housework with him, and take really good care of yourself, so that your Dad has a lighter burden and more joy for life. If somebody loves your Dad, love her. She would not be trying to take my place in the house – you would have an additional Mum instead. And who knows, she may be the person who was sent by me to accompany your Dad and to love you. Who knows, she may be a gift that life gives our family.
I had a happy life, thanks to you and your Dad. Live happily for me as well, so that my soul would continue to live and be happy in the other world.”
I put my arms around her shoulders to embrace her tight, but my arms were as heavy as stone and I could not even lift them up. It became so dark with a chilly wind rushing in, and white shadows moving so fast. Before everything blurred away, I saw her smile with tears rolling down her cheeks’.

Hanoi December 2012