Tha thứ

Chiều muộn, những vạt nắng xiên tắt dần, dẫu sân chùa vẫn còn hầm hập nóng.  Đức trụ trì mất đã được hai năm, ngôi chùa nhỏ sát sông Hồng giờ chỉ còn mình ni cô chăm sóc.  Tất tật mọi việc từ hương khói, tụng niệm đến quét chùa dọn lá chăm vườn đều một tay bà cả, lẩn mẩn từ sáng sớm đến chiều muộn, mà việc chùa vẫn chẳng vơi.

020Giờ này thường chẳng ai còn vào chùa, ni cô Diệu Liên thường cũng đã khóa cửa, ra sau tưới rau nhổ cỏ hay nấu cơm. Vậy mà chẳng hiểu thế nào, hôm nay bà cứ nấn ná, hết dọn dẹp tam bảo, lên hương, tụng niệm , lại ra sân trước chậm chạp  thu đám thóc phơi trên sân vào bồ, lục tục gánh nước dưới ao lên tưới sân gạch, tha thẩn quét quét, lau lau mấy cái chõng vẫn dùng thay bàn nước và bộ ấm tích gốm đã được lau mấy lần sạch bóng.

Có tiếng  dép người lẹt xẹt đi vào lối cửa chùa. Một phụ nữ trạc ngũ tuần, dáng người đậm đà ngập ngừng đi vào. Một tay bà xách bó lớn hoa cúc vàng, tay còn lại là cái làn nhựa đỏ nặng đồ lễ. Ni cô ngừng tay, ngẩn nhìn người khách, trên môi thoảng nụ cười nhẹ nhõm an lành.

  • A di đà phật! Chùa còn mở cửa không ạ, con xin được vào lễ chùa.

Người phụ nữ bỗng sững người khi nhìn vào khuôn mặt ni cô Diệu Liên.

Ni cô nhìn chị mỉm cười dịu dàng:

  • Thí chủ vào đi, tôi đã lên hương, thắp đèn. Lễ xong ra đây uống nước.

Người phụ nữ ngượng nghịu cúi đầu cảm ơn, rồi quầy quả đi vào chính điện. Ni cô lấy cái ấm tích tự rót cho mình một cốc trà xanh, bật cây đèn sạc đã để sẵn trên chõng, ngồi thư thái thả mắt ra rặng mít trồng dọc lối vào.

Người phụ nữ đã lễ xong, nhẹ nhàng đến ngồi  trước mặt ni cô, giơ tay đỡ lấy cốc trà xanh bà đưa. Họ ngồi im lặng, mỗi người mải mê với những ý nghĩ của mình. Chiều đã tắt nắng hẳn, bóng tối nhè nhẹ lan cùng mùi hương trầm trong không gian tĩnh mịch có phần oi ả của ngôi chùa cổ đang đà xa sút, tách biệt với thế giới bên ngoài.

  • Vậy là đã 20 năm rồi, thí chủ mới quay lại chùa.
  • Vâng, tròn 20 năm ạ. Lần cuối con đến chùa là ngày 3 tháng 9. Hôm nay lại cũng đúng ngày 3 tháng 9.
  • Hai mươi năm, thí chủ đã có được thứ mình muốn hay chưa?

Chị giật mình, thảng thốt nhìn ni cô Diệu Liên, hai bàn tay quanh cốc trà xiết chặt, giọng nói run run:

  • Con giờ đã có một gia đình như con mong thầy ạ. Và có rất nhiều điều ân hận, muốn xin được tạ lỗi với thầy.

Ni cô yên lặng ngắm khuôn mặt người phụ nữ bằng đôi mắt của một người đàn bà mừng một người đàn bà hạnh phúc, trần tục và hiền hậu.  Người phụ nữ trước mặt chỉ trẻ hơn bà vài tuổi, khuôn mặt tròn, nét dịu dàng, mái tóc trải gọn búi chặt phía sau và dẫu mắt đang ngấn nước, nét mặt chị thanh thản và mãn nguyện.
13015120_10153773644473371_1950322013004148540_nHai mươi năm trước, ngôi chùa có hai người khách thường qua lại, hình như cả hai đang vùng vẫy trong cơn đau khổ không nói được thành lời. Điều đặc biệt là họ thường đến chùa vào những ngày khác nhau, hình như sư trụ trì có ý bảo họ đến vào những ngày nhất định. Và bởi những ngôi chùa vốn là nhà của những người muốn trốn tránh thực tại, là nơi những người đau khổ đến tìm kiếm chút an ủi nguôi ngoai, là chỗ kẻ khốn cùng tìm nơi nương náu nên đức trụ trì chẳng căn vặn hỏi han, kệ họ thẩn tha trong điện ngoài sân, mời họ ăn cơm chay, nhờ họ lúc tưới cây khi nhổ cỏ quét sân. Thi thoảng, sư trụ trì mời họ uống nước chè tươi và đàm đạo với cụ trên chiếc chõng này vào những chiều muộn họ nấn ná không chịu rời chùa. Rồi một người xin xuất gia ở lại coi chùa, thành ni cô Diệu Liên. Người còn lại suốt 20 năm qua không xuất hiện, giờ mới lại về đây.

DSC03732Ni cô Diệu Liên bỗng đổi giọng xưng hô:

  • Ngày ấy, tôi đã không nói được với em, Linh ạ, rằng lúc anh ấy sắp mất có xin tôi tha thứ cho em. Ngày tôi vào cửa Phật, là ngày tôi quyết gạt bỏ mọi duyên tình trần tục, gạt bỏ mọi sân si oán hận. Tôi muốn tha thứ cho cả mình và em, cả anh ấy nữa.  Lúc đầu thì khó, rồi thì tôi cũng thông lẽ Phật, tìm lại được sự yên tĩnh trong lòng.
  • Em biết đã làm chị khổ tâm nhiều lắm, cả việc em đã làm chị sẩy mất đứa con duy nhất của anh chị. Hồi đó em không nghĩ được gì, chỉ muốn giành anh về phía em bằng mọi giá. Em thật sự thèm khát có được một gia đình hạnh phúc với anh, sinh con cho anh. Em đã không thể nghĩ đươc điều gì khác, không nghĩ đến nỗi khổ đau em đã gây cho chị.
  • Tôi cũng đã làm em đau đớn mà.
  • Tới khi mắc bệnh hiểm nghèo, anh chọn ở lại bên chị, em mới hiểu ra rằng cái gì không phải của mình thì có giành thế nào cũng không thành của mình được, nhất là tình nghĩa. Hai mươi năm qua em ân hận nhiều lắm. Có gia đình, rồi có con, em càng ân hận, càng thấy khó tha thứ được cho mình.

Người phụ nữ tên Linh òa khóc.

  • Mà sao chị biết em sẽ về lại chùa sau 20 năm?
  • Sư trụ trì có nói chuyện. Nhờ thầy mà tôi biết lời hứa của em với thầy, rằng em sẽ sống thật tử tế, thật hạnh phúc để chuộc lỗi và sẽ trở về vào ngày này khi em đã tìm được thứ em từng tìm kiếm. Thế nên năm nào tôi cũng ngóng em về, mong được thấy em hạnh phúc. Tôi thật lòng mong em được bình an, thật lòng tha thứ cho em từ rất lâu rồi.

Hai người phụ nữ cùng khóc như những người đàn bà bình thường đang khóc, không còn thí chủ và ni cô, chỉ là hai người đàn bà đã tìm cách tha thứ được ch78377688370o nhau. Gió từ sông Hồng thổi vào mát rượi.

 

Phạm Việt Hà

Hà Nội, tháng 6 năm 2016

Advertisements

Nhót xanh

sapa“Ví dầu cầu ván đóng đinh
Cầu tre lắt lẻo gập ghềnh khó đi

Khó đi mẹ dắt con đi…….”

Trời nhập nhoạng tối, mưa phùn rét buốt, xe máy, xe đạp cắm cúi lao về phía trước, những khuôn mặt phụ nữ bồn chồn trước đèn đỏ, mong về nhà nhanh, nơi có bọn trẻ đang chờ, căn bếp cần hơi ấm, và vô số những việc không tên.

Đèn đỏ chuyển xanh, cả hàng xe phóng nhanh qua ngã tư, chả ai để ý đến hai người đàn bà một già một trẻ đang nằm trên vỉa hè, chỉ cách ngã tư dăm ba phút, chân quặp chặt vào thân nhau, tay túm tóc tay ghì vai người còn lại. Người đàn bà lớn tuổi tóc tai bù xù, quần áo ra người lam lũ, khó nhọc quan năm, môi bặm tóe máu, mắt vằn đỏ, nét mặt không còn là của người mà là của quỷ. Người đàn bà trẻ hình như vừa sinh con, ngực nở, hông to, hai cánh tay bị cào những vệt xước  dài, cái áo đông xuân cũ bị xé tươm tả, bàn tay trắng nổi gân xanh, nét mặt một phần cam chịu  chín phần phẫn uất. Dăm ba người bán hàng rong và xem ôm đứng quanh, quan sát tò mò, lắc đầu ngán ngẩm, nhưng không  ai làm gì để tách họ ra.

Bà béo bán nhót xanh ngồi thu lu trên cái ghế đẩu sau mẹt nhót, quệt miệng lắc đầu: “Gần tiếng rồi, cứ quặp nhau thế, không ai can nổi. Mẹ con câm điếc nhà này, chết vì cái buồi”. Người mẹ có vẻ đã mệt lắm rồi, tay ngoãi dần, cô con gái cũng nới tay, ánh mắt hoang hoải bất lực. Cô buông tay, lỏng chân, vừa gỡ hai bàn tay co quắp túm của mẹ, vừa ú ớ tiếng của người câm, mặc mẹ giãy giụa cào xé.  Rồi mẹ cô hình như cũng không còn sức  nữa, người lả dần như cây chuối héo, thất thần.

Cô gái đỡ mẹ ngồi dựa vào lan can sắt ngăn giữa vỉa hè với con sông Kim Ngưu đen ngòm bên dưới. Ông chủ quán chè chén đã mang hai cốc nước chè nóng đặt trước mặt họ, bà bán nhót đã kiếm đâu được cái vỏ chăn đơn cũ choảng lên người cô gái, che đi những mảng da trắng ngần lộ dưới cái áo đông xuân tơi tả. Ông bán nước ngần ngừ, rồi ngồi xuống cạnh người đàn bà lớn tuổi, khẽ khàng buồn bã:

–          Tôi nói chả biết bà có nghe được không, nhưng là thằng chồng ba vạ của bà nó hại con bé, rồi đổ tội nó gạ gẫm lão ấy. Hôm nọ lão lên đây, còn bảo tôi “Mía ngọt tội gì không xơi cả cụm.” Con gái bà là con riêng, lão ấy có thương xót gì đâu, tại bà gửi trứng cho ác ấy chứ. Bà chả thương nó thì thôi, nó lên tìm mẹ nương náu, còn đánh nó thế này. Tội nghiệp nó lắm bà ơi!

Bà bán nhót nãy giờ theo dõi, nét mặt đanh đá bỗng thẫn thờ buồn, quay về phía sông, kín đáo quệt nước mắt. Bà đứng lên, rời cái mẹt nhót xanh còn đầy, bước về phía cô gái, xách cái túi du lịch đen sờn lăn lóc cạnh hai mẹ con, cầm tay cô lắc lắc:

–          Con về cái ổ chuột nhà bác, bác đun nước nóng cho mà tắm, tối ngủ với bác. Nhà bác một mẹ một con toàn phận đàn bà buôn thúng bán mẹt. Mày vừa câm vừa điếc thế này, loạng quoạng mấy thằng ranh nó lại hại cho thì khổ. Mẹ mày rồi cũng chẳng bỏ được mày.

Quay ra ông chủ quán nước, bà dặn: “Mười nghìn một lạng, mặc cả tám nghìn thì bán. Ông trông hàng cho tôi đấy!”.

Những người đứng quanh bỗng xôn xao. Chị bán bánh rán lần tay vào phía trong cái áo khoác cũ, móc ra tờ hai chục xanh, nhìn ngắm chần chừ, rồi dúi vào tay bà bán nhót “Em cho cháu, gọi là thêm cân gạo”. Ông xe ôm nãy giờ im lặng nửa nằm nửa ngồi trên cái wave tàu dựng chân chống giữa vỉa hè, chậm chạp đứng dậy. Ông đi học vỉa hè bên dòng sông, nói gì đó với người này, người kia. Những bà hàng quà dong, những ông bơm sửa xe máy xì xào, rồi lần lượt móc túi quần, lần khăn đội đầu, đáy thúng, lấy ra những tờ năm nghìn, mười nghìn nhăn nhúm, đi về phía bà bán nhót, dúi vào tay bà từng đồng một, “Tôi chẳng có nhiều, gọi là đỡ cháu!”

Bà mẹ từ nãy vẫn ngồi yên chết lặng, bỗng hực lên như thú bị thương, tiếng nấc của kẻ câm không thể gào thét, chửi bới, của uất hận vỡ òa. Rồi rất bất ngờ, bà đứng dậy quả quyết, hai tay kéo cô con gái ôm vào lòng xiết chặt. Nước mắt hai mẹ con câm lặng xối xả, hai mái tóc rối bù, hai cái mặt bê bết nước mắt, lòng thòng nước mũi và bụi bẩn áp vào vai nhau. Rồi bà một tay nắm lấy tay con, tay còn lại ra dấu với bà bán nhót. Bà béo vội chạy tới, dúi nắm tiền vào tay bà mẹ, mồm liến thoắng như thể nói với người lành tai: “Bà cầm lấy mấy đồng này, mai lấy vốn cho nó ra bán hoa quả với tôi, túi để tôi xách về nhà trọ cho, đằng nào cũng đang ế chỏng!”.

Ba người đàn bà, hai già một trẻ, nắm tay nhau xiêu vẹo bước sang đường, về phía con ngõ nhỏ tối mù đối diện dòng sông bốc mùi cống thối.

Đèn xanh, dòng người lại hối hả lao về phía trước. Ông bán nước đã quay về ngồi thu lu sau cái bàn gỗ thấp lè tè dưới cột đèn cao áp tự lúc nào, thong thả tự rót cho mình một chén nước chè đặc sánh.

–          “Bố già! Nhót xanh bao nhiêu!”

–          “Mười nghìn một lạng!”

–          “Giết người  ra tiền à, để đấy mà gặm nhá!”

Phạm Việt Hà

Hà Nội, Tháng 3 năm 2013

Giọng nói

580535_10151387783168371_1104069891_n
Have you ever looked into your own eyes

Just to see crazy lies and dying hopes?


Tôi chờ anh trong quán cà phê yên tĩnh quen thuộc. Tôi nhắn tin cho anh là đã bán được xe, và đang chờ anh ở quán quen, bàn cũ.

–          Anh về đón con chưa?

–          Cái gì? Họp gì mà ngày nào cũng 7 -8 giờ mới về đến nhà. Bảo thằng sếp anh là tiền nào công đấy, đúng năm rưỡi tôi phải về không vợ chửi. Nếu không đón được thì nhờ bà nội đón. Tối muộn em mới về.

Chị tắt điện thoại, vẻ mặt cau có đanh đá phút chốc được thay bằng vẻ tự phụ rất trẻ con. Giọng nói căng thẳng chua chói đổi  phấn chấn vui vẻ. Chị quay ra đám bạn gái  đang kẻ líu lo buôn dưa lê, đứa đang vù vù facebook.

–          Này, cái quán này sâu nhưng hay thật đấy, lần sau nhất định tao lôi lão nhà tao đến đây.

Sự ồn ào của họ làm tôi chú ý. Và vì chẳng có việc gì làm, tôi bắt đầu lắng nghe, không phải nghe họ nói gì, chỉ là nghe giọng nói.

Thi thoảng, khi gặp một người mới, tôi rất thích có vài giây, vài phút, chỉ nghe người đó nói, đóng mọi giác quan còn lại, dẫu mắt vẫn mở và miệng vẫn cười, nhưng thực ra là chỉ nghe tiếng người. Nghe thật kỹ cách người ấy chọn từ, nhấn nhá, để ý thật kỹ chất giọng của người ấy, rồi nghĩ tới những thứ mà giọng nói người ấy làm tôi liên tưởng.

Những người ở bàn bên vẫn ồn ào náo nhiệt, có thêm một vài người đàn ông  mới đến nhập bọn. Một phụ nữ giọng ấm áp nhưng buồn thấm thía. Một chàng trai câu từ lập bập, thật thà. Một cô nàng chọn từ yểu điệu, giọng chua loét, thô, căng và gắt. Một anh ngoa ngoắt và kẻ cả, giọng nói rít và đanh. Một chị bả lả tiếng cười xen tiếng nói, giọng lả lơi đón trái đưa phải, lên cao xuống thấp nhưng hời hợt, lạt lẽo. Người ta có thể giả dối câu từ nhưng lại không thay đổi được giọng nói vốn là khí chất. Và vì thế, tôi thích nghe giọng người hơn lời nói.

Anh thường bảo tôi có vấn đề về mỹ học, bởi những người tôi khen đẹp thường không thực sự đẹp theo quan niệm thẩm mỹ thông thường, cô thì mũm mĩm, cô gầy giơ xương, cô mặt đầy mụn. Có lẽ, bởi tôi đã quyết định là họ đẹp ngay khi tôi nghe họ nói, trước cả khi nhìn họ. Cũng có thể là vì vẻ đẹp luôn được tôi gắn chặt với ấn tượng về một người, được thể hiện nhiều nhất qua giọng nói.

Tôi chuyển chỗ vào phía trong quán, dưới khung cửa sổ chan hòa nắng muộn, quay lưng lại phía bàn của nhóm người ồn ào nọ.

Anh vẫn chưa đến. Không biết anh đã đọc tin nhắn chưa. Chúng tôi chưa từng ngồi trong nhà chính của quán này, anh bảo ở đó ngột ngạt và đông đúc quá. Cái sân ngang kín đáo và yên tĩnh hơn, để anh có thể ngắm tôi, nghe tôi, chạm vào tôi mà không bị mắt người soi mói tò mò. Thường thì chúng tôi hay gặp nhau sau giờ tan sở , anh vội vàng đến rồi anh vội vã về, bởi anh còn phải chăm con nhỏ và bố mẹ già mỗi tối.

Ngồi ngang chỗ tôi là một bàn đôi, bị che khuất một phần bởi cây đàn pinao và bình hoa loa kèn to chắn giữa tôi và họ. Một giọng nữ rất khẽ, hơi thở sâu nhưng giọng rất nhẹ và mảnh. Khẽ cựa mình, tôi kín đáo liếc nhìn người đang nói- cô gái mảnh mai, có mái tóc mỏng và gò má cao, khuôn mặt và đôi mắt khuất trong vùng tối, đôi bàn tay thật gầy dài hằn đường gân xanh dưới làn da trong mờ. Giọng nói rất đặc biệt, nhẹ, biểu cảm và run rẩy đến nỗi tôi gần như không nghe được những gì cô đang nói, nhưng lại cảm nhận được sự rung động sâu sắc trong tâm can cô. Cô nói những trường đoạn xen lẫn những khoảng lặng ngắn và tiếng sụt sùi khe khẽ. Rồi cuối cùng cô im lặng.

Người đàn ông bắt đầu nói, trầm sâu, thật thà buồn bã và vô cùng quen thuộc. Tôi bủn rủn, hai tay lạnh cứng run bần bật. Chính giọng nói này đã khiến tôi say đắm, thương xót, yêu thương anh đến quên cả chính mình, là giọng nói của người tôi đang chờ đợi.  Lần đầu tiên, tôi muốn nghe được điều anh đang nói, tôi muốn biết anh và cô gái đó là gì của nhau.

–          Anh không thể cưới em như đã hứa, vợ anh nó đang ốm lắm, mà còn con cái lằng nhằng. Số tiền em đưa cho để làm ăn, anh cũng không thể trả nổi vì anh đã tiêu hết rồi. Ba năm nay, anh chỉ yêu em, duy nhất có em.  Nhưng anh không thể làm khổ em mãi được. Ngày mai anh sẽ chuyển đi làm việc ở tỉnh khác tận trong Nam. Nên hôm nay sẽ là lần cuối mình gặp nhau. Em đừng liên lạc với anh nữa.

Anh cũng đã hứa sẽ cưới tôi suốt ba năm qua, cũng đã bảo tôi gom tiền để anh làm ăn gây dựng hạnh phúc cho hai đứa sau này, bởi ly dị rồi thì anh sẽ rất khó khăn. Anh bảo tôi bán xe máy đưa anh đặt cọc tiền mua trả góp căn hộ cho tương lai hai đứa. Xe tôi đã bán, tiền đang cầm đây và chờ mong để được trao nó cho anh. Tôi bỗng căm ghét đôi tai chỉ biết nghe không biết nghĩ, căm ghét cái thú vui nghe giọng đoán người suốt bao năm. Tôi muốn đi lại phía anh và nói điều gì đó thật cay đắng mà không thể nào đứng nổi hay mở miệng nói lấy một lời.

Anh đứng lên, đi khỏi góc tối ra phía cửa chính, không nhìn thấy tôi bởi cây đàn piano che khuất. Cô gái ngồi lại, run rẩy từng hơi thở nhưng câm nín.

Anh bước về phía sân ngang, dừng chân chốc lát rồi quầy quả đi về sân trước quán, vừa đi vừa mở điện thoại đọc tin nhắn. Bỗng cả anh, cô gái  và tôi đều giật thót bởi tiếng quát thất thanh.

–          Anh Khôi!

–          Anh bảo anh đi họp cơ đấy!  Anh họp ở đây chứ gì? Để tôi xem anh họp với ai.

Tiếng bước chân huỳnh huỵch từ sân ngang về phía cửa khu nhà chính. Tôi choàng đứng  dậy, bước về phía sau cây đàn piano, ngồi xuống chỗ anh vừa ngồi, vươn tay nắm chặt hai bàn tay cô gái đang để thõng ngang mặt bàn. Cả bốn bàn tay đều lạnh ngắt, đều run rẩy. Bốn con mắt nhìn nhau trống rỗng. Tôi có thể nghe thấy hơi thở của cô rất mảnh, và nhịp tim tôi đập mạnh. Cô không rút tay ra, cũng không nói một lời.

Người đàn bà đã vào đến chỗ chúng tôi ngồi, chính là người gọi điện ồn ào khi nãy. Nét mặt chị tuyệt vọng, đầy vẻ hoài nghi và bất lực của lòng tin đã bị bào mòn. Vai chị cũng đang run lên từng đợt, hai bàn tay nắm chặt vung lên phía trước, mắt săm soi tìm kiếm kẻ khả nghi, giọng vống lên giận dữ:

-Anh lừa dối tôi bao nhiêu lần nữa đây……………….

Tôi phớt lờ chị, cả người đàn ông đang đứng sững chôn chân sau lưng chị. Tai tôi đóng chặt. Giờ tôi sẽ không nghe nữa, và chỉ nhìn.Tôi nhìn thẳng vào đôi mắt nâu mở to tràn nước  trước mặt mà như đang nhìn vào mắt của chính mình.

Hình như họ đi rồi. Hình như khách hàng trong quán cũng đã về gần hết. Hai chúng tôi vẫn ngồi trước mặt nhau, im lặng. Cô gái nhìn tôi chăm chú, đôi mắt bối rối, biết ơn và xa cách. Bỗng cô cất lời, vẫn nhẹ, mảnh nhưng lạnh lẽo.

–          Cảm ơn chị. Em phải về đây.

Đêm lạnh.  Mùi hương hoa bưởi ngoài sân nồng nàn kỳ lạ. Đã đến lúc tôi cũng phải về thì phải.

(Viết sau chầu cà phê tâm sự với một người)

Phạm Việt Hà

Hà Nội, ngày 7 tháng 3 năm 2013

 

Những tờ giấy vàng

Mình ít khi viết về những điều xấu bởi mình tin rằng cái xấu tồn tại vì nó có lý do để tồn tại. Mà ở đâu có cái xấu, thì ở đó cũng có những điều tốt đẹp, dù là trong chính mỗi con người.
Câu chuyện này được viết dựa trên cuộc nói chuyện trong một chuyến xe khách đường dài giữa hai người phụ nữ trẻ mà mình nghe lỏm được. Viết để tự răn mình, và để những người thầy nhìn lại. 

Nhân vật và tình tiết đều mang tính hư cấu, nhưng không nhất thiết khác sự thật! 😉

Gió lớn gào thét ngoài đường, huỳnh huỵch chạy, gặp gì hất đó, rầm rầm xô những ô  cửa nhỏ nó tình cờ đi ngang, giật phăng áo-quần-khăn-mũ trên dây phơi quăng vung vãi khắp sân, đùng đùng đấm đá những thân cây trơ trọi già nua thiểu não.

Phía sau cánh cửa gỗ nặng đóng kín, chặn cả gió lẫn tiếng ồn, là phòng họp đông người, đủ bộ hoa nhựa bàn gỗ ép, bằng khen trịnh trọng khoe khoang, khẩu hiệu hùng hồn chữ nghĩa. Sáu người đàn ông và một người đàn bà, tất cả đều đã ngoại tứ tuần, ngồi thẳng  đơ trong những bộ vét đen sau dãy bàn đầu chính giữa, lắng nghe chăm chú.  Chiếc projector rè rè rên rỉ chiếu những slides nhảy nhót chữ-số-biểu đồ-hình ảnh lên màn hình to trước mặt. Chếch bên phải dãy bàn là cô gái mặc bộ vét xanh lá cây may kiểu tỉnh lẻ, giày giả da Tàu sờn mũi và khăn quàng ni-lông màu đỏ. Cô đang say sưa nói về nghiên cứu mà cô đã bỏ 2 năm để làm, về một giống cây mới chịu hạn, và ước mơ no đủ cho một vùng đất bạc màu quanh năm thiếu nước.

Ở góc khuất cuối phòng, sát cửa ra vào, hai ông bà già  sù sụ trong áo dạ hàng thùng, khăn mũ ám khói bếp rơm, những đốt tay khòng khèo xương mía mùa hạn, bàn tay nhăn nheo đan vào nhau, xoắn xuýt vì căng thẳng và hưng phấn. Mắt họ nhìn không dứt vào cái màn hình sáng lóa và cô gái ở đầu kia của phòng họp, chan chứa hy vọng và tự hào, dù họ hầu như chẳng hiểu những điều cô đang nói.

Người đàn ông ngồi giữa đẩy một mảnh giấy vàng cho người phụ nữ bên cạnh, nét mặt nghiêm nghị. Bằng cử chỉ với tay rất đài các thanh nhã, chị kéo tờ giấy về phía mình, khẽ nhăn trán rồi viết tiếp lên đó một dòng chữ nhỏ. Tờ giấy tiếp tục được truyền đi, thêm một tờ giấy nữa được viết và chuyển ngược lại từ người đàn ông  trẻ nhất, ngồi ngoài cùng bên phải. Lần này, tờ giấy không dừng lại ở chỗ người phụ nữ, mà được chuyền thẳng qua cho người đàn ông ngồi giữa. Chị khẽ nhăn mặt khó chịu. Ông ngồi giữa đọc, mỉm cười, ghé vào tai người đàn bà thì thầm giải thích. Những mảnh giấy chuyền qua chuyền lại, trong tiếng người thuyết trình và ánh sáng trắng lóa của màn hình máy chiếu.

Giọng cô gái khẽ run rẩy,  những mảnh giấy ấy có lẽ là hội ý nhận xét của các giáo sư cho luận văn của cô. Không biết họ có ý kiến bất đồng gì, mà trao đổi nhiều đến thế. Cô đã tận sức làm đề tài này, đã tiêu sạch toàn bộ số tiền dành dụm của 7 năm làm kỹ sư nông nghiệp ở cái huyện nghèo phía Bắc, cộng với món tiền phụ cấp nhỏ nhoi của cơ quan, và những khoản thu từ đàn lợn tăng gia của bố mẹ ở nhà. Nếu phải kéo dài thêm nữa, thì cô không chịu nổi. Cô đã phải ghom những đồng tiền dành dụm cuối cùng, vay mượn đủ chốn bạn bè cũ mới, họ hàng gần xa, để làm phong bì cho 7 thầy trong hội đồng như được dặn dò. Không biết có điều gì không ổn, mà các thầy hội ý căng thẳng thế.

Bài thuyết trình đã kết thúc, cô giáo hướng dẫn đọc nhận xét, hai thầy phản biện đọc biên bản, rồi các thầy còn lại trong hội đồng đánh giá và chất vấn. Những nhận xét nhìn chung không quá khắt khe. Những câu hỏi của các thầy, cô gái đều trả lời trôi chảy. Rồi bỏ phiếu, rồi thư ký hội đồng công bố kết quả đánh giá, rồi tặng hoa chúc mừng, rồi cảm ơn thầy cô bố mẹ…Cô gái rưng rưng thăng hoa trong giờ phút mà những nỗ lực nghiên cứu của mình được nhìn nhận, vui sướng bởi viễn cảnh huyện sẽ thử nghiệm giống lúa này ở chính xã cô. Bố mẹ cô rưng rưng bởi cô đã hoàn thành ước nguyện khoa bảng nhiều đời của một dòng họ thuần nông.  Ngày mai, con lợn còn lại sẽ được mổ thịt khao cả họ, chợ làng sẽ rộn rã lời khen mỗi khi ông bà mang rau đi bán, tiếng thơm nhà ông bà vậy là từ nay sẽ đầy lên mãi.

Những người tham dự đã ra về hết. Bố mẹ cũng đã được bà chị đưa ra bến cho kịp chuyến xe khách về quê. Chỉ còn cô gái ở lại thu dọn giấy tờ đồ đạc, máy tính. Chiều nay cô vẫn phải đến gặp thầy thư ký hội đồng để nhận kết quả chính thức bằng văn bản.

Mắt cô dừng lại ở bàn đầu, hình như một thầy trong hội đồng quên sổ trên  bàn, những tờ giấy vàng được xếp chồng lên nhau ngay ngắn kẹp giữa sổ, cộm lên mời mọc. Cô gái lưỡng lự, rồi không ngăn được tò mò, mở sổ đọc:

Giấy vàng thứ 1:

–          Trưa nay đi ăn ở đâu? Nó có mời các thầy oánh chén không?

–          Không, phong bì  5 triệu một thầy rồi. Xong trận, mình ra Hương Chiều làm bữa Gà Tần Sâm. Thấy bảo nhà nó nuôi lợn mán thả rông, anh gợi ý nó thịt biếu mỗi thầy mấy cân. Tết rồi.

–          Cô hướng dẫn nó, đi mà bảo nó ấy.

Giấy vàng thứ 2:

–          Này, sao phong bì hội đồng thạc sĩ mà có 5 triệu?

–          Tôi biết đâu, nhưng nó có vẻ nghèo. Tha cho nó.

–          Từ giờ đến Tết còn mấy hội đồng ấy nhỉ?

–          Hai Thạc sĩ, hai Tiến sĩ.

–          Ông hướng dẫn chúng nó đi chứ, hẻo quá, Tết các thầy chết đói à.

–          Thế bao nhiêu?

–          Thạc sĩ 7 triệu. Tiến sĩ hai chục. Chất xám chứ có phải bã đậu đâu mà rẻ mạt thế.

Cô gái không đọc nổi nữa, run rẩy buông cuốn sổ xuống bàn. Gió Bắc xộc vào phòng qua khung cửa chính giờ mở rộng, thổi những tờ giấy vàng bay lả tả khắp nơi!

Hà Nội Tháng 12 năm 2012

Phạm Việt Hà

If Mum dies….

Translation by Phan Nguyet Anh
Tôi viết “Nếu mẹ chết…” sau một giấc mơ lạ và một đêm trằn trọc. Tôi gửi tặng nó cho các bạn mình ở quỹ Đồng Cảm, những người suốt 7 năm qua đã lặng lẽ giúp đỡ hàng chục nghìn bệnh nhân ung thư nghèo. Chị nhắn tin cho tôi “Chị dịch bài em nhé, để gửi cùng bản tin Đồng Cảm.”
Tài dịch của chị tôi đã biết hơn mười mấy năm qua. Con người chị cũng vậy. Tôi hiểu rằng khi bạn dịch một câu chuyện, là khi bạn kể lại nó bằng ngôn ngữ khác, và công việc đó khó khăn chẳng kém việc bạn viết ra một câu chuyện mới. Thế nên, “If Mum dies…” là của chị. Cảm ơn chị nhiều lắm!

I went to the hospital to visit my friend. She had been ill for a long time, and knew that things could only get worse, but was determined to fight so that she could stay longer with her loved ones. We sat next to each other on the iron bed covered with a stained sheet, looking over the next empty bed to the window, and talked about our children, about the places we had been to and wanted to go to, about the fresh smell of newly cut grass outside, and about the good tea houses in town. I rarely had the chance to sit in a quiet ward with only two beds like this. In the hospitals I was treated as a patient, or stayed as a carer of a sick relative, the number of patients was always twice or three times the number of beds available, and the wards were always filled with the noise of people groaning, shouting, complaining…
I suddenly saw a piece of folded paper sticking out from under the mattress at the head of the empty bed. My friend got up quietly, took the piece of paper and read out: ‘If Mum dies, Dad and you kids must keep loving each other, and live happily for Mum as well’ – and bursted out crying.
That night, in my dream, I went back into the ward where my friend was fast asleep on her bed. Next to the window, on the bed which had been empty in the morning, was a bald and skinny woman wearing a blue hospital patient uniform. She sat still for a long time, then skillfully took out a notebook and a pen from her bedside chest without touching the infusion bottle and so many tubes surrounding her. She wrote in big, clumsy letters which glowed like phosphor and flowed onto the paper under the dim light from the hospital corridor. I went towards her, leaned over and read:
“If Mum dies, Dad and you kids must keep loving each other, and live happily for Mum as well.
Death is just a trip to a faraway land. The body no longer exists, but the soul remains and goes to live in another world. I will still be there somewhere, living with other good people who have left the world, like me, in a village of brown wooden houses with pink wild rose vines on the roof and little vegetable gardens, backing dark green mountains and facing the infinite blue sea. In my village, all the residents are very good people, who were kind and loved with all their hearts, who worked and lived honestly, and who were satisfied with what they had. They live there, silently watching and waiting for their loved ones.
I’d plant vegetables and raise chickens, make scented tea with flower petals, read books and cook in the kitchen. And I can see at any time how Dad and you are living through a dark green window at the left side of the house. The place where I’d be living is actually only a window away from where Dad and you are. So we would be really close, darlings.
If you want to cry, go ahead and do not fear that people will see your tears. But do not let sorrow drag you down, because I will go to a better place, and I am still close to you every day, every month, every year. My soul would get weaker and my plants would die if you no longer love one another, if you do bad things, or if you are not happy. So please live happily, work hard so that you have enough to live in comfort, and love a lot.
When I go away, I’d take away half of the life in Dad’s heart. Think about how hard it would be for your Dad to live only with half of his life and twice the burden. So share the housework with him, and take really good care of yourself, so that your Dad has a lighter burden and more joy for life. If somebody loves your Dad, love her. She would not be trying to take my place in the house – you would have an additional Mum instead. And who knows, she may be the person who was sent by me to accompany your Dad and to love you. Who knows, she may be a gift that life gives our family.
I had a happy life, thanks to you and your Dad. Live happily for me as well, so that my soul would continue to live and be happy in the other world.”
I put my arms around her shoulders to embrace her tight, but my arms were as heavy as stone and I could not even lift them up. It became so dark with a chilly wind rushing in, and white shadows moving so fast. Before everything blurred away, I saw her smile with tears rolling down her cheeks’.

Hanoi December 2012