Bền

Dạo này đất đai, cổ phần cổ phiếu không còn kiếm được nhiều như trước, nhiều đại công ty bất động sản chuyển qua kinh doanh giáo dục. Trường họ mở hoành tráng to đẹp. Họ làm mọi cách để khách hàng chỉ nhìn được những thứ hoành tráng hào nhoáng ấy và thấy mình là vua chúa. Họ hiểu và cung cấp chính xác thứ phụ huynh muốn dù nhiều khi đó không phải những gì bọn trẻ cần.  Họ chiều chuộng phụ huynh và học sinh hết cỡ, bao gồm cả bưng bít thông tin và buộc giáo viên thỏa mãn những nhu cầu sai lệch của phụ huynh và bọn trẻ. Họ làm marketing và hứa hẹn tốt đến mức trường vừa mở phụ huynh đã đăng ký và đóng tiền ầm ầm cho con học, chưa biết chương trình học thế nào, thầy cô ra sao. Khổ thế, có hai loại dịch vụ phải vô cùng cẩn trọng là giáo dục và y tế thì người mình lại thường vội vã.31432034_10155877416268371_3571912931857661952_n

Có lần một người bạn rủ về làm cho một trường như vậy, mình gặp chủ tịch hội đồng quản trị xong thì chỉ cười, cảm ơn và từ chối. Nói thật là mình không muốn làm việc cho họ, khi câu hỏi họ đặt ra luôn là “Sau 2 năm thì tỷ lệ lợi nhuận biên của trường là bao nhiêu?” và nguyên tắc của họ đơn giản “Chị làm gì thì làm, miễn là phụ huynh sướng mà chịu đóng học phí cao nhất và chi phí vận hành thì thấp nhất”. Điều đó trái với những gì mình mơ ước gây dựng được: một ngôi trường tư nhỏ chỉ dạy vài chục học sinh, nơi bọn trẻ học được những thứ chúng cần theo cách thân thiện nhất, nơi những người thầy không chỉ dạy học mà còn có thời gian chơi cùng bọn trẻ, nơi bọn trẻ được tôn trọng và học cách tôn trọng người khác để lớn lên thành những người không chỉ biết nhận mà còn biết cả cho.

31466763_10155877416218371_3593149827149463552_nNgày lễ, nhà mình đưa ông bà đến một resort nhỏ nằm trong trang trại của gia đình cô học sinh cũ nghỉ. Resort nằm giữa núi, bao bọc bởi cánh đồng thanh long đỏ, vườn bưởi và hoa cỏ mênh mông. Đường chính vào được lát đá khối, hồ cũng được kè đá khối. Những biệt thự nhỏ nằm giữa vườn cây và hoa được chăm sóc cẩn thận. Đi sâu vào là vườn cam cũ quả chín vàng lúc lỉu và những vườn cam mới xanh non, hoa chua me đất nở hồng quanh gốc. Mình biết gia đình cô đã bền bỉ bỏ mười mấy năm để gây dựng nơi này từ khu đất hoang thành một trang trại tuyệt đẹp và giờ là một resort nằm trong trang trại ấy. Cha cô nhất quyết chỉ thuê lao động trẻ địa phương, dù phải mất công đào tạo rất nhiều. Sự bền bỉ ấy, công sức và tấm lòng ấy không phải ai cũng có được. Cả một gia đình cùng bền bỉ góp sức vì một ước mơ chung và những giá trị chung thì lại càng hiếm trong cái xã hội mà mọi thứ đều trở thành món mì ăn liền, từ tình yêu đến kinh doanh, từ mơ ước đến lý tưởng, từ y tế đến giáo dục này.

13062163_10153788009453371_8832207624355760228_n

Thi thoảng mình thấy mình cũ kỹ và lạc lõng, nhưng nhìn gia đình họ, mình tin là có những thứ sẽ không bao giờ cũ.

Advertisements

Tối và sáng

image.jpgHồi nhỏ mình từng sợ bóng tối. Mình sợ những lúc chỉ có một mình trong bóng đêm tĩnh lặng, run rẩy nhìn chằm chằm vào những lùm cây vật mình trong gió ngoài cửa sổ, không thể nhìn rõ mọi thứ trong chính căn phòng của mình, không biết những tiếng động từ đâu tới và mang tới điều gì. Mình sợ khi lúc một mình đi tìm con Kid trong ngõ bà Hoán sâu hút tối đen cạnh bãi tha ma những lần nó bỏ nhà đi tìm bạn mãi chẳng chịu về. Ngay cả bây giờ, mình vẫn thấy chống chếnh khi ở trong một căn nhà lớn mênh mông nào phòng khách, phòng ngủ, phòng bếp xung quanh mịt mờ vườn tối. Lớn rồi, biết là mình không sợ bóng tối mà sợ sự cô đơn và cảm giác bất định bất an đến từ bóng tối. Vậy mà vẫn sợ.

Thế nhưng mình cũng bị bóng tối hấp dẫn.

IMG_0789Mình thích bầu trời đen sẫm lấp lánh sao phủ trên mặt biển đen ầm ào sóng thấp thoáng bóng đèn thuyền câu, tiếng đàn sếu khắc khoải gọi bạn bên ngoài khung cửa mùa đông nước Đức, nhớ tiếng thở rất nhẹ và hơi ấm của những đêm lạnh và bước chân mẹ mình nhẹ đi trong bóng tối sợ làm con thức giấc. Mình thích tiếng cười nói thì thầm khúc khích của đôi tình nhân trẻ giấu mình trong góc tối quán cà phê nhỏ. Mình thích cảm giác được chìm vào bóng tối và sự tĩnh lặng trong vòng tay người yêu sau một ngày dài mệt mỏi. Bóng tối trong căn phòng nhỏ của mình là giấc ngủ yên, là sự thư giãn tuyệt đối, là trở về bản ngã nguyên thủy, là âu yếm dịu dàng, là thầm kín riêng tư. Nhờ bóng tối, mình dịu dàng hơn. Nhờ bóng tối, mình trò chuyện với mình với những người thân yêu nhất của mình nhiều hơn. Nhờ bóng tối, mình biết “nhìn” bằng nghe-cảm những gì đang ẩn giấu quanh mình. Nhờ bóng tối, mình bớt mệt mỏi và yêu thêm ánh sáng.

Giống như ánh sáng và bóng tối. Một phần của mình rất nhạy với âm thanh, phần kia đòi tĩnh lặng. Mình nghe được những tiếng động rất nhỏ, phân biệt được những âm thanh dễ lẫn vào nhau, nhưng lại sợ những nơi đông đúc nhiều người cùng hò hét hay tiếng nhạc âm lượng lớn. Đợt đi học ngắn hạn ở Nhật, mình ở trong một khách sạn nhỏ yên tĩnh giữa rừng.  Bước chân trong hành lang có thể cảm nhận được mùi hoa rất nhẹ nhưng mơ hồ khó gọi tên và những bản nhạc của Mozart được bật nhỏ đến mức gần như không nghe thấy nếu không để ý. Cùng với tiếng chim hót vào buổi sáng, tiếng côn trùng kêu giữu đêm, tiếng  thân tre vặn mình trong gió, bầu không khí trong veo của khu rừng, thứ âm nhạc trong tĩnh lặng và hương thơm mơ hồ ấy ấy ngấm vào vô thức, làm mình mê mẩn.

Chiều trên cánh đồng điện gióMình thích đi lại, không chịu ngồi đút chân gầm bàn một chỗ làm những việc lặp đi lặp lại không phải học hỏi suy nghĩ mỗi ngày. Vì thế từ khi ra trường đến giờ, chưa bao giờ mình chỉ làm một việc tại một thời điểm. Thường là mình làm một việc chính và một việc làm thêm, đòi hỏi cùng một nền tảng chung nhưng yêu cầu phải có kiến thức và kỹ năng bổ sung. Cứ khoảng 7 năm một lần, mình đổi việc, biến việc phụ thành việc chính khi các bộ kỹ năng bổ sung đã được nắm vững thuần thục. Sự luân chuyển ấy khiến những công việc mình làm luôn thú vị, dù đôi khi mệt mỏi. Những công việc mình làm giống như một dòng sông luôn cuồn cuộn chảy, quen mà lạ. Thế nhưng mình lại không hề muốn cuộc sống gia đình của mình là một dòng sông. Mình vun đắp, sẵn lòng đánh đổi nhiều thứ để có một gia đình như hồ nước nhỏ êm đềm không dậy sóng, bởi đó là góc nương náu của riêng mình, là nơi ấm áp của mình và những người mình yêu thương nhất. Mình đã và sẽ luôn cố gắng để chốn bình yên ấy luôn bình yên ấm áp.

DSC01081Mình ở Sài Gòn ít nhất mỗi tháng một tuần, đi làm về hầu như không đi đâu ngoài qua thăm mẹ, chị và em trai, không tụ tập bạn bè, không đi ăn uống giao lưu với đồng nghiệp hay đối tác. Buổi tối mình làm việc, đi dạo trong khu vườn rộng và tận hưởng khoảng thời gian chỉ có một mình. Kỳ cục, mình yêu gia đình và luôn thấy ấm áp khi được ở bên họ. Xa họ mình thấy nhớ nhưng đồng thời cũng thấy thi thoảng cần ở một mình để cảm nhận được những khoảng trống xung quanh khi không có họ.

Hình như trong con người mình có rất nhiều mâu thuẫn, những cảm xúc và suy nghĩ như những dòng chảy mạnh mẽ, khi thuận dòng, lúc đối nghịch đập vào nhau thành sóng lớn. Có lúc đứng giữa sân trường chan hòa nắng bỗng nhớ đêm êm lạnh, đang nằm trong chăn lại thèm nhìn nắng lấp lánh mặt sông. Nhưng nghĩ lại, nhiều thứ tưởng mâu thuẫn thực ra giúp mình nhìn rõ mình hơn, giúp mình sáng tỏ những điều lòng mình còn cấn cá.

Phòng nhỏ nhìn ra vườn rộng hướng về sông. Mình buồn ngủ rồi,  và sẽ ngủ ngon trong bóng tối phủ xuống dòng sông trải rộng.

Việt Hà

Mẹ ơi, năm học mới đến rồi!

Mình viết cho một cô học sinh. Cô ấy giờ đã gần tốt nghiệp đại học. Tự đi làm lấy tiền đi học, mua xe máy, mua máy tính. Có rất nhiều thứ mà những đứa trẻ vất vả từ nhỏ có thể học được, nhưng những đứa trẻ có đủ đầy yêu thương vật chất lại không. Có rất nhiều thứ không thể dạy được, chỉ có thể tự cảm nhận, tự nhận biết.

Genderchats

DSC09294(Bài viết tặng một học sinh)

Mẹ ơi,

Nhìn mẹ loay hoay bán con lợn chưa tới lứa, chuẩn bị tiền nhập học cho hai chị em, lòng con thắt lại. Con sẽ chăm học, bởi con biết từng đồng tiền đóng học, là mồ hôi mẹ đã chắt chiu nhiều tháng, là yêu thương mỗi ngày mẹ dồn lại cho con. Tiền mừng tuổi con bỏ lợn vẫn còn, mẹ cầm mua lợn giống. Chị em con sẽ lấy bèo, làm cám bã nuôi lứa lợn mới lấy tiền đóng học sang năm. Chị em con lớn rồi, đã có thể chăm lợn, gánh phân, san sẻ việc nhà với mẹ. Hãy để chị con em cùng làm, mẹ nhé!

Mẹ ơi, năm học mới này, con không cần quần áo mới, cái cặp cũ con dùng vẫn tốt, đôi giày vải chị Thuấn cho năm ngoái cũng vẫn…

View original post 614 từ nữa

Những người muôn năm cũ

(Cho những bạn xưa cũ Khoa Thủy Hạnh Hà)

Những người xưa năm cũ

Ngồi bên nhau một chiều

Gió gọi mùa đông cũ

Nắng tỏa hương mùa thu

Cà phê thơm và đắng

Giọt buồn nương giọt vui.

***

Những người xưa tìm đến

Quán mùa xưa bạc màu

Gió ngoài kia vẫn thổi

Qua nắng vàng lá xanh

Mà lòng người nước chảy

Mà tuổi người mây bay.

***

Vẫn người xưa ngồi đó

Bạn người xưa đi rồi

Thứ vẫn còn, thứ mất

Như bốn mùa luân trôi.

***

Quán mùa xưa năm cũ

Kìa mắt người lệ chảy

Kìa tóc người sương mai.

 

Phạm Việt Hà

Tháng 2 năm 2018

Mình đành chăm chỉ học thôi

Dạo này thấy rộ lên các khóa học, sách vở và diễn đàn kiểu “Mẹ thông thái-Con thiên tài” hoặc “bố mẹ tài năng nuôi con xuất chúng” hay “cha giỏi con giàu”, “Nuôi con kiểu A, dạy con kiểu B”. Thi thoảng lại có cô bạn gọi điện hỏi han về việc có nên tham gia một khóa thế không. Mình ít khi cáu nhưng có hôm nổi đóa “Cả vợ lẫn chồng nhà tôi vật vã học làm bố làm mẹ hơn hai chục năm rồi mà còn lên bờ xuống ruộng đây. Làm gì có cái khóa học nào mà chỉ có vài giờ lên đồng bỗng thành ông bố bà mẹ toàn năng thế hử?”

Mình học làm mẹ đã hơn 20 năm, mãi chẳng thấy tiến bộ được chút nào. Hai đứa con, mỗi đứa mỗi tính. Cái áp dụng tốt với thằng lớn thì chẳng xi nhê gì với con bé. Cả hai vợ chồng vật vã với cô con gái đang tuổi dở dở ương ương. Từng có lúc mình thấy bất lực đến bật khóc.  Nếu xét về tiến bộ học tập thì ông xã học làm bố giỏi hơn mình học làm mẹ, có lẽ vì bản tính mình không linh hoạt và suy nghĩ cũng có phần khuôn mẫu. Có lần mình thật lòng thú nhận với bọn trẻ rằng mình chỉ là một bà mẹ đầy khiếm khuyết dù  đã cố học để hiểu con và làm những gì con cần để trưởng thành, không phải thứ mình muốn. Rất nhiều lần, chỉ khi đã xảy ra việc này sự nọ, mình mới nhận ra mình vẫn đang áp đặt những gì mình muốn và nghĩ lên con. Con trai nghe mình nói thì tủm tỉm “Con cũng chả cần một bà mẹ hoàn hảo”.

Giống như bất cứ bà mẹ nào khác, mình thi thoảng khoe con những lúc chúng làm được việc này việc nọ. Khoe  vì tự hào với những gì con làm được; khoe nhiều khi chỉ để mình biết mình đã cùng con đi qua được một chặng đường. Nhưng mình thật tâm hiểu con chỉ đang làm công việc bình thường của những đứa trẻ là sống vui vẻ và học làm người. Mình chỉ mong con mình lớn lên lương thiện, khỏe mạnh, chịu học chịu làm, tự nuôi sống được bản thân. Những thứ khác, sẽ do chúng tự quyết định.

Cách đây mấy tháng, một phụ huynh có con học cùng trường đại học với con mình đăng lên tường của nhóm phụ huynh lá thư của một thực tập sinh Việt ở Nhật gửi bố mẹ. Cậu bé nói về cuộc sống vừa học vừa làm vất vả nơi xứ người, về sự cô đơn và nỗi buồn tủi khi bố mẹ không hiểu và chia sẻ với con mà chỉ hối thúc con kiếm tiền nhiều hơn nữa. Ngay lập tức, một phụ huynh đáp lại “Đây là những học sinh đi lao động trá hình, học hành gì. Con mình khác họ, con mình là nguyên khí quốc gia, sao so sánh được.” Rất nhiều phụ huynh khác đồng thanh phụ họa. Mình định viết “Các cháu, trong đó có con tôi chỉ là những thanh niên có đủ năng lực để vào học một trường đại học tốt và may mắn được trường cho học bổng hoặc có gia đình chi trả được chi phí để có thể toàn tâm học tập. Các cháu đã làm gì được cho đất nước, cho gia đình đâu mà gọi là nguyên khí quốc gia. Lập thân còn chưa nổi, bắt chúng phải gánh những thứ to tát hoa mỹ làm gì.” Nhưng rồi tính mình hèn, ngại tranh cãi trên mạng xã hội nên lại thôi. Kỳ vọng với con cái, ở mức độ cân bằng và thực tế, giúp định hướng con trẻ và tạo động cơ cho chúng vươn lên. Kỳ vọng quá mức lại là gánh nặng khủng khiếp mà bố mẹ tròng vào cổ cả họ và con cái. Kỳ vọng không có cơ sở, còn tệ hơn, bởi nó không chỉ khiến cha mẹ mà cả bọn trẻ ảo tưởng bản thân, tưởng cái mình muốn trở thành là cái mình đang có.

Hôm trước ở Sài Gòn, mình đi ăn với cô sinh viên cũ, giờ đã là mẹ của 2 đứa trẻ. Cô bảo rằng bước đầu tiên của việc học làm mẹ là hiểu rằng mỗi đứa trẻ là một cá nhân độc lập và duy nhất tách biệt khỏi cha mẹ chúng và cần được nuôi dạy để có cuộc sống riêng. Cha mẹ càng tôn trọng sự độc lập của con cái, càng tôn trọng khí chất và nhu cầu riêng của chúng, càng thực tế về năng lực của con, càng có khả năng nuôi dạy chúng thành người hạnh phúc và tử tế. Cha mẹ thành công  khi giúp con được và có năng lực ra quyết định cho riêng mình, biết yêu thương mình. Càng trưởng thành, càng trân trọng sự tự lập mà cha mẹ đã giúp xây dựng cho, con cái sẽ biết đường để tự trở về. Mình bảo em “Giờ em là thầy của cô rồi, ít nhất là trong khóa học làm cha mẹ.”

Làm bố mẹ, với mình cũng là học làm người, một khóa học bắt đầu khi mình có con và kéo dài cho tới tận khi mình về với ông bà tiên tổ. Trong những gì mình phải học, có việc chấp nhận rằng mình thất bại, rằng mình đã sai ở đoạn này đoạn khác, có cả việc biết nới lỏng vòng tay ôm ấp để con mình có không gian và cuộc sống riêng, có  lòng khoan dung những khác biệt giữa hai thế hệ, có lòng dũng cảm để con vấp ngã bị đau mà học cách tự gánh hậu quả  của một hành động sai lầm. Có quá nhiều thứ mình chưa học được, chưa làm được, chưa chấp nhận được.

Mình đành cứ chăm chỉ học thôi.

 

Phạm Việt Hà

Tháng 2 năm 2018